Dalie

DALIE
Rodzaj dalia należy do rodziny astrowate (asterales)…

Obejmuje kilkadziesiąt gatunków, które określane są jako dalia ogrodowa. Dalie to cenne, popularne i ogromnie lubiane kwiaty o różnorodnych barwach i kształtach. Nazwa dalia została nadana tym kwiatom przez dyrektora królewskich ogrodów w Madrycie Ablbe Cavanilesa na cześć Andersa Dahla, szwedzkiego botanika. W naturze występują w górzystych terenach Meksyku, Gwatemali i Kolumbii. Natomiast największe sukcesy w uprawie nowych odmian mają amerykanie, francuzi, Japończycy, Anglicy, Holendrzy i Niemcy.
Krótki opis budowy dalii
Liście dalii są duże, złożone i pierzaste, a w górnej części łodygi całkowite. Liście na łodydze są ustawione naprzeciwlegle. Na jednej roślinie mogą występować różne typy liści. Zabarwienie liści od jasno – do ciemnozielonej barwy. Występują również odmiany o zabarwieniu brązowym, purpurowym lub brązowo-czerwonym.
Pędy są zielone u nasady karpy zdrewniałe. W poprzecznym przekroju, puste wewnątrz.
Kwiaty – są kwiatostanem, koszyczkiem zbudowanym z licznych małych kwiatów rurkowatych osadzonych w środku koszyczka oraz ośmiu języczków u dalii pojedynczych. Znacznie większą liczbę płatków (języczków)  mają odmiany półpełne i pełne. Płatki mogą mieć różne kształty; rurki, mniej lub bardziej skręcone płatki, końce płatków mogą być strzępiaste, rozszczepione itp. … Daje to niezwykły efekt szczególnie w  Dalich wielobarwnych.
Karpy – to części podziemne, tworzą je mięsiste podstawy pędów i bulwiaste zgrubiałe korzenie przystosowane do gromadzenia zapasów pożywienia i wilgoci na dłuższy czas. W naszych warunkach klimatycznych dalie nie zimują w gruncie.
Według informacji międzynarodowego rejestru dalii, w ciągu ostatnich 100 lat wyhodowano na całym świecie ok. 5o tyś. Odmian tych kwiatów.
Klasyfikacja dalii ;
Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (RHS) w porozumieniu z czołowymi organizacjami amerykańskimi, brytyjskimi, holenderskimi i przedstawicielami organizacji Daliowych z innych kontynentów podzieliło te kwiaty na 13 grup ze względu na budowę i kształt kwiatostanu :
1. Pojedyncze
2. Anemonowe
3. Kołnierzykowe
4. Grzebieniaste
5. Dekoracyjne
6. Kuliste
7. Pomponowe
8. Kaktusowe
9. Półkaktusowe
10. Różne
11. Strzępiaste
12. Pojedyncze storczykowe
13. Pełne storczykowe

Najbardziej rozpowszechnione i najchętniej sadzone są dalie dekoracyjne i kaktusowe i o nich należy napisać najwięcej.
Dalie dekoracyjne:
Jest to grupa dalii o kwiatostanach penach bardzo mocno wypełnionych języczkowatymi szerokimi i płaskimi płatkami. Są one z reguły ostro zakończone. Niekiedy 1/3 płatka jest skręcona. Średnica kwiatów dochodzi do 25 cm, ale są w tej grupie odmiany dochodzące do gigantycznych rozmiarów, nawet 40 cm średnicy.
Powyżej 30 cm mają : Autumn Sunburst; Excalibur , Fableux, Odo, Babylon Rose czy Glorie van Nordwijk. Barwy w tej grupie to pełna paleta; od bieli poprzez odcienie żółtej, różowej, czerwonej , niebieskiej aż do fioletów , purpury i prawie czarnych. Szczególnie piękne są kontrastowo zabarwione czerwienie z białymi końcówkami, żółtymi – Akita- czy aksamitno-purpurowa za białymi końcówkami płatków – Contraste.
Do dekoracyjnych zaliczane są także najnowsze dalie Fubuki charakteryzujące się tym, że mają ogromną ilość języczkowatych płatków powycinanych na końcach i kontrastowo zabarwionych na biało. Szokująco piękne są ; Red White Fubuki , Kiss Me, Sakura Fabuki czy KOgane Fabuki. Wysokość tych roślin to od 80 do 160 cm.
Dalie Kaktusowe:
Kwiaty te są mocno wypełnione wąskimi szponiastymi języczkami płatków zwiniętych wzdłuż osi w rurkę. Do tej grupy bardzo chętnie dołącza się półkaktusowe i tzw dalie kaktusowe – fimbriata.
Każdy rurkowaty płatek tych odmian jest fantazyjnie powycinany i podwinięty. Jeszcze większego uroku dodaje tym finezyjnym kwiatom ich koloryt np.: Aluna Clair – Obscue- ma purpurowe u nasady rurki i białe zakończenia rozwidlonych końcówek płatków. ; Veritable ma centrum kremowo-żółte z końcówkami atramentowo-niebieskimi. Na uwagę zasługują: Tsuki Yori No Shisha – kremowo-biała; Bright Star – pomarańczowa; Nenekazi – centrum jasno-żółte żółte z płatkami obwiedzionymi lila-niebieską obwódką. Wysokość od 90 do 150 cm.
Dalie pomponowe i kuliste:
Dalie te mają szeroką rzeszę wielbicieli ze względu na kuliste kwiaty o średnicy od 3-12 cm  które pięknie prezentują się we flakonach . Ich języczkowate płatki zwinięte są w rurkę i gęsto upakowane obok siebie tworząc lekko spłaszczoną kulę. Piękne są zwłaszcza odmiany Kassasagi – żółta z czerwonymi końcówkami rurek; Little Robert – różowa u nasady z karminowymi końcówkami.
W każdej z pozostałych grup są odmiany o wyjątkowej urodzie, jednak największe zainteresowanie budzą odmiany, które można traktować jako uzupełnienie rabat ogrodowych lub jeżeli chcemy sadzić je w pojemniki na tarasy do skrzynek balkonowych itp. Sięgamy wtedy po dalie anemonowe – które mają od 35 do 50 cm wysokości i bardzo obficie kwitną lub po tzw. dalie kołnierzykowe , które mają 40 – 55 cm wysokości. Wśród tych „maluchów” jest seria tzw. Gallery. Wysokość tych roślin waha się od 20-40 cm przy czym kwiaty są stosunkowo duże 6-10 cm. Kwitną cały czas jeżeli nie pozwolimy przekwitłym kwiatom zawiązać nasienników.
Uprawa dalii :
Dalie sadzimy w miejscach ciepłych i słonecznych, osłoniętych od wiatrów. Gleba przepuszczalna o odczynie 6,5 – 7,2. Najlepiej rosną w drugim roku po nawożeniu obornikiem. Sadzimy w regionach ciepłych po 25 kwietnia, w zimniejszych w maju. Karpy przykrywamy 3-5 cm warstwą gleby tak, by pąki były tuż pod powierzchnią. Odmiany wysokie nieco głębiej 7-10 cm aby się pędy nie wyłamywały.
Odmiany wysokie o dużych kwiatach i obfitym kwitnieniu należy palikować zaraz po posadzeniu i sukcesywnie podwiązywać do nich rośliny aby nie doszło do wyłamania bardzo kruchych pędów. Dalie rosną bardzo szybko i tworzą wielopędową roślinę.
Nawożenie ;
Od połowy czerwca do końca lipca zasilamy dalie nawozami wieloskładnikowymi o proporcjach NPK 15:15:15. Później należy zastosować nawozy o zmniejszonej zawartości azotu o udziale NPK np.: 5:10:15. Te nawozy zapewniają obfite kwitnienie i zwarty pokrój oraz pozwoli bulwom na zgromadzenie większej ilości pokarmu oraz twardszą powierzchnię korzeni.
Wykopywanie;
po pierwszych przymrozkach dalie tracą swoje dekoracyjne wartości. Należy pędy ściąć na wysokości 10-15 cm. Wykopywać należy ostrożnie widłami amerykańskimi i zaraz etykietować.
Przechowywanie;
oczyszczone i wysuszone karpy układamy w ażurowych skrzynkach. Przysypujemy piaskiem, torfem lub grubymi trocinami. Przechowujemy w temperaturze 5-10 stopni C. Jeżeli temperatura będzie wyższa to rośliny zaczną wybijać przedwcześnie pędy.
Rozmnażanie;
w warunkach amatorskich dzielimy karpy aby każda sadzonka miała 2-3 pąki i 3-5 bulw korzeniowych. Rany zasypujemny węglem drzewnym i sadzimy do gruntu.
Choroby grzybowe wywołuje;
Botrytis cinerea – szara pleśń. Na pączkach, kwiatostanach, łodygach i liściach występują ciemnoszare i brązowe plamy. Rozwija się szczególnie szybko podczas długotrwałych deszczy. Zwalczamy środkami chemicznymi zgodnie z programem ochrony roślin. Stosować Biosept 33 SL 0,1/Sumilex 500SC – 0,1% / Rovral FLO 255SC – 0.2% / Kaptan zawiesinowy 50 WA – 0,2 %.  Mączniak prawdziwy wywołuje grzyb Erysiphe cichoraceum. Na powierzchni liści pojawia się obfity, delikatny , watowaty biały nalot składający się z grzybni i zarodników. W krótkim czasie nalot pokrywa całą powierzchnię liści i pędów. Silnie porażone rośliny ulegają deformacji, zahamowany jest wzrost a w końcowej fazie dalie nie kwitną. Należy zastosować fungicydy do oprysków oraz podlać obficie podłoże.  Jesienią spalić resztki zarażonych roślin – nie kompostować ! Opryski 3-4 krotnie co 7 dni przemiennie – Amistar 250 SE – 0,1%;  Biochicol 020PC – 1,0%; Score 250EC – 0,05%; Sportak Alfa 380EC – 0,05%.
Rizoktonioza – wywoływana jest przez grzyb Rhizoctonia salami. Choroba zaczyna się podczas podpędzania dalii w doniczkach. U nasady roślin na granicy styku z podłożem pojawiają się eliptyczne gnilne plamy. Młode liście deformują się i mają charakterystyczne ubytki, jakby wygryzione przez szkodniki. Wysadzać należy podpędzone dalie do gleby w której nigdy nie rosły i profilaktycznie podlać środkami chemicznymi przeciwgrzybowymi glebę.
Fuzarioza – objawem tej choroby jest więdnięcie całych roślin lub pojedynczych pędów od wierzchołków. Powstaje przez grzyba fusarium oxysporum. Fuzarioza często występuje łącznie z werticiliozą –  którą powoduje grzyb verticilium albo atrum. Karpy należy odkażać profilaktycznie przez Basmidem 97 GR -250-300 g/m2. Jeżeli mimo tego choroba nie ustępuje rośliny należy usuwać i spalić. Przed sadzeniem moczyć karpy korzeniowe ok 30 min w Sarfun 500 S.C. – 0,4%, Topsin M500 S.C. – 0,6 %.
Głownia liściowa dalii – powoduje ją grzyb entyloma dahliae. Na liściach pojawiają się zaokrąglone zielono-żółte plamy ok 1cm. Nie zwalczane powodują zasychanie plam od środka. Plamy otoczone są jasnobrązową obwódką. Zwalczać poprzez opryskiwanie co 7-10 fungicydami. Po wykopaniu karpy odkażać. Pędy i liście spalić. Opryskiwać – Dithane M-045 80WP – 0,2%; Miedzian 50 WP- 0,2%; Polyram 70 WG -0,2%.
Zgnilizna twardziwkowa – powodowana jest przez grzyb sclerotina. Objawem jest więdnięcie i zamieranie całych roślin. Pędy są wodniste pokryte białą grzybnią. Powodem jest z reguły zakażone podłoże. Porażone rośliny należy usuwać razem z ziemią przylegającą do rośliny  i spalić. Szczególnie cenne odmiany można próbować ratować preparatami Trisept 210SL oraz Rovral Flo 255 S.C. Sadzić ponownie do gleby odkażonej preparatem Contans – 0,4g/m2
Choroby bakteryjne-wirusowe;
Zgnilizna bakteryjna – powodowana jest przez bakterię Erwinia chrysantemi. Objawy – ciemniejsze liście, zahamowanie wzrostu i więdnięcie liści. Przekrojone łodygi pokazują widoczne zbrązowienia wiązek przewodzących, na zgrubiałych korzeniach widać brązową zgniliznę tkanek. Porażone rośliny bezwzględnie usuwać i niszczyć .
Mozaika dalii – jest najbardziej powszechną i szkodliwą wirozą występującą na tych roślinach. Wirus mozaiki – dahlia mosaic caulimovirus występuje najczęściej z innymi wirusami. Wirusem mozaiki ogórka oraz brązowej plamistości pomidora  i inne.
Uwaga ! Choroby wirusowe nie są możliwe do zwalczenia. Jedynie szeroko rozumiana profilaktyka – uprawa roślin wolnych od wirusów, dezynfekcja noży, sekatorów i bezwzględna walka z tzw wektorami czyli szkodnikami przenoszącymi wirusy; mszyc, wciorniastków, skoczków, i innych owadów dają konkretne rezultaty.
Hodujmy więc dalie zwane królową lata. Ich cudowna barwa i różnorodne kwiaty są naprawdę warte szerszej popularyzacji.

 

 

[fbcommentssync]

Share This:

Komentowanie jest wyłączone